Χίλιοι θάνατοι από πολυανθεκτικά μικρόβια

Ελλάδα: Αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών σε νοσοκομεία και κοινότητα

Ελλάδα: Αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών σε νοσοκομεία και κοινότητα

Την αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών στην Ελλάδα, τόσο σε μονάδες παροχής υπηρεσιών υγείας όσο και στην κοινότητα, επισημαίνει το Κέντρο Κλινικής Επιδημιολογίας και Έκβασης Νοσημάτων (CLEO) με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για την Ορθολογική Χρήση των Αντιβιοτικών (13-19 Νοεμβρίου).

Στην Ελλάδα περίπου 1.000 άνθρωποι χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους λόγω ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων απο πολυανθεκτικά μικρόβια.

Η χώρα μας συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τα υψηλότερα επίπεδα χρήσης αντιβιοτικών και ως εκ τούτου τα υψηλότερα επίπεδα μικροβιακής αντοχής. Ενδεικτικά, η αντοχή του S.pneumoniae -το συχνότερο αίτιο μικροβιακών λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος στην κοινότητα- στην πενικιλλίνη έχει ξεπεράσει το 40%, καθιστώντας έτσι αναποτελεσματική τη χρήση αυτού του φαρμάκου ως μονοθεραπεία. Αντίστοιχα, αυξάνεται η αντοχή και άλλων σημαντικών παθογόνων μικροβίων σε αντιβιοτικά που μέχρι πρότινος ήταν αποτελεσματικά, περιορίζοντας σημαντικά τις θεραπευτικές επιλογές. 

Επιπλέον, στοιχεία του Κέντρου Κλινικής Επιδημιολογίας και Έκβασης Νοσημάτων που αφορούν στη χρήση περιεγχειρητικής αντιμικροβιακής προφύλαξης σε επιλεγμένα νοσοκομεία ενηλίκων δείχνουν πως ενώ στο 88,5% των χειρουργημένων ασθενών χορηγήθηκε το κατάλληλο αντιβιοτικό σχήμα, εντούτοις, μόνο στο 34,6% των περιπτώσεων δόθηκε για τη σωστή διάρκεια.

Επιπρόσθετα, δεδομένα συνταγογράφησης αντιβιοτικών σε ενήλικες έδειξαν ότι σχεδόν το 1/3 των αντιβιοτικών που συνταγογραφήθηκαν ήταν για ενδείξεις που δεν ενδείκνυται ή ενδείκνυται σπάνια η χρήση αντιβιοτικών. Επίσης, το 90% των αντιβιοτικών που συνταγογραφήθηκαν ήταν αντιβιοτικά ευρέως φάσματος, ποσοστό σημαντικά μεγαλύτερο από αυτά που αναφέρονται σε αντίστοιχες μελέτες στη διεθνή βιβλιογραφία. Παρόμοια αποτελέσματα βρέθηκαν και όσον αφορά στη συνταγογράφηση αντιβιοτικών σε παιδιατρικό πληθυσμό στην κοινότητα. 

«Εάν δεν ληφθούν μέτρα ώστε να περιοριστεί η αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών, ο αριθμός των θανάτων από λοιμώξεις σχετιζόμενες με πολυανθεκτικά μικρόβια, αναμένεται να είναι 10 εκατομμύρια σε παγκόσμιο επίπεδο το 2050 και το κόστος για την αντιμετώπισή τους να φθάσει το αστρονομικό ποσό των 100 τρισεκατομμυρίων δολαρίων», αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση του CLEO.

Και προστίθεται ότι «η επιλογή του κατάλληλου αντιβιοτικού για την κατάλληλη διάρκεια συμβάλλει στη βέλτιστη έκβαση της λοίμωξης, στη μείωση του κόστους και κυρίως στον περιορισμό της αντοχής των μικροβίων. Τα αντιβιοτικά είναι ένας πολύτιμος πόρος και θα πρέπει να χρησιμοποιούνται στοχευμένα και να συνταγογραφούνται από πιστοποιημένο επαγγελματία υγείας. Η μείωση της αλόγιστης χρήσης των αντιβιοτικών είναι ο καλύτερος τρόπος για την αντιμετώπιση της ανθεκτικότητας σε αυτά. Είναι ευθύνη όλων μας να διαφυλάξουμε τα αντιβιοτικά, βάζοντας τέλος στην άσκοπη κατανάλωσή τους».

Υπενθυμίζεται ότι οι λοιμώξεις προκαλούνται στον άνθρωπο είτε από ιούς είτε από μικρόβια. Τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία μικροβιακών λοιμώξεων και είναι αποδεδειγμένο ότι δεν ασκούν καμία απολύτως επίδραση στις ιογενείς λοιμώξεις, όπως το κοινό κρυολόγημα. Η αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών οδηγεί σε μικροβιακή αντοχή, δηλαδή στη δημιουργία πολυανθεκτικών μικροβίων που αντιστέκονται στη δράση ενός αντιβιοτικού και θέτει σε κίνδυνο τη χρησιμότητα των φαρμάκων που είναι πραγματικά απαραίτητα και αναντικατάστατα.  Τα ποσοστά πολυανθεκτικών μικροβίων έχουν αυξηθεί σε τέτοια επίπεδα σε παγκόσμια κλίμακα, ώστε ήδη να υπάρχουν μικρόβια για τα οποία δεν έχουμε κανένα διαθέσιμο φάρμακο να τα καταπολεμήσουμε. 

Έτσι, το 2015 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) καθιέρωσε την Παγκόσμια Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για την Ορθολογική Χρήση των Αντιβιοτικών με την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με την μικροβιακή αντοχή και η ενθάρρυνση της ορθολογικής χρήσης των αντιβιοτικών από επαγγελματίες υγείας και το ευρύ κοινό. Η φετινή Παγκόσμια Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για την Ορθολογική Χρήση των Αντιβιοτικών επικεντρώνεται στο σημαντικό ρόλο των επαγγελματιών υγείας για τη μείωση της αντοχής στα αντιβιοτικά σε μονάδες παροχής υπηρεσιών υγείας μέσω διαδικασιών ελέγχου και πρόληψης λοιμώξεων.

ECDC: Αδειάζει η φαρέτρα για την αντιμετώπιση των ανθεκτικών μικροβίων

«Με την αυξανόμενη αντοχή των μικροβίων, ακόμη και στα τελευταίας γενιάς αντιβιοτικά, αντιμετωπίζουμε ένα τρομακτικό μέλλον, όπου η χειρουργική επέμβαση, ο τοκετός, η πνευμονία και οι δερματικές λοιμώξεις, θα μπορούσαν και πάλι να απειλήσουν τη ζωή των ασθενών. Για να διατηρήσουμε την ικανότητά μας να θεραπεύουμε αποτελεσματικά τις λοιμώξεις στους ανθρώπους και τα ζώα, πρέπει να γεφυρώσουμε τις διαφορές που καταγράφονται μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και να βελτιώσουμε το επίπεδο των χωρών που εξακολουθούν να βρίσκονται ψηλά στην ανθεκτικότητα των μικροβίων», επισημαίνει ο Βιτένις Αντριουκάιτις, Ευρωπαίος επίτροπος για την υγεία και την Ασφάλεια των Τροφίμων.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε, σήμερα, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) στις Βρυξέλλες, η Ελλάδα βρίσκεται το 2016 σε χειρότερη θέση, σε σύγκριση με το 2013, στην αντίσταση του μικροβίου του εντερόκοκκου στην βανκομυκίνη. Το μικρόβιο αυτό εμπλέκεται σε πολλές ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις, προκαλώντας ενδοκαρδίτιδα, σηψαιμία ή λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος. Ενώ το 2013 η αντίστασή του στο εν λόγω αντιβιοτικό στη χώρα μας ήταν κάτω από 25%, το 2016 κυμάνθηκε από 25% έως 50%.

Όσον αφορά το μικρόβιο Κλεψιέλα (Klebsiella pneumoniae), η αντίστασή του στα αντιβιοτικά τρίτης γενιάς, όπως οι φθοριοκινολόνες, οι κεφαλοσπορίνες και αμινογλυκοσίδες, ήταν στην Ελλάδα πάνω από 50% το 2013, ενώ το 2016 κυμαίνεται στο 25-50%.

Στην κορυφή της Ευρώπης παραμένει η Ελλλάδα από το 2013 έως σήμερα σε μια άλλη μορφή αντιβιοτικών τις Καρβαπενέμες, καθώς το ποσοστό αντοχής στη συγκεκριμένη ομάδα αντιβιοτικών ξεπερνά το 50%. Σημειώνεται ότι η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα της Ευρώπης, στην οποία εξακολουθεί να συμβαίνει αυτό. 

Για το βακτήριο E.coli, μία από τις συχνότερες αιτίες λοιμώξεων του αίματος και του ουροποιητικού συστήματος, η αντίσταση στις κεφαλοσπορίνες γ' γενιάς βρίσκεται σταθερά από το 2013 έως το 2016 στην Ελλάδα, από 10% έως 25%. 

Μεγαλύτερο το πρόβλημα στη νότια και νοτιοανατολική Ευρώπη

Σε χειρότερη μοίρα βρίσκονται γειτονικές μας χώρες, όπως η Ιταλία, η Βουλγαρία, και η Κύπρος. Τα ποσοστά αντίστασης ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό σε ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά είναι υψηλότερα στη νότια και νοτιοανατολική Ευρώπη από ό, τι στη βόρεια Ευρώπη.

Το 2016, η συνδυασμένη αντοχή σε διάφορες ομάδες αντιβιοτικών συνέχισε να αυξάνεται για τα μικρόβια Escherichia coli και Acinetobacter. To ECDC εκτιμά πως κατάσταση αυτή, προκαλεί πλέον μεγάλη ανησυχία, καθώς οι ασθενείς που έχουν μολυνθεί με αυτά τα ανθεκτικά σε πολλά αντιβιοτικά βακτήρια, έχουν πολύ περιορισμένες επιλογές θεραπείας.

Για το E.coli, η συνδυασμένη αντίσταση που μετρήθηκε σε αντιβιοτικά, όπως οι Φθοριοκινολόνες, Κεφαλοσπορίνες και Αμινογλυκοσίδες γ' γενιάς, αυξήθηκε σημαντικά μεταξύ 2013 και 2016. Εντούτοις, είναι ενθαρρυντικό ότι οι μακροπρόθεσμες προσπάθειες οδηγούν σιγά-σιγά σε θετικά αποτελέσματα και είναι ακόμη δυνατό να αντιστραφούν οι τάσεις.

Τα τελευταία στοιχεία του ECDC δείχνουν ότι η συνολική κατάσταση για την αντίσταση στην Κλεψιέλα φαίνεται να σταθεροποιείται στην Ευρώπη, αλλά όχι σε όλες τις χώρες. Επιπλέον, το ποσοστό του ανθεκτικού Σταυφλόκοκκου (Staphylococcus aureus), στην Μεθικιλλίνη μειώθηκε μεταξύ 2013 και 2016. Ωστόσο, 10 από τις 30 χώρες εξακολουθούν να αναφέρουν υψηλά ποσοστά.

«Παρόλο που αρχίζουμε να βλέπουμε κάποια μικρή πρόοδο, πρέπει να παραμένουμε σε επαγρύπνηση και να εργαστούμε, ακόμη πιο σκληρά, για να μειώσουμε τα επίπεδα αντοχής στα αντιβιοτικά. Υπάρχουν ακόμα σημαντικές αυξήσεις στη συνδυασμένη αντίσταση για τα μικρόβια Escherichia coli και Acinetobacter σε ολόκληρη την Ευρώπη και αυτή η κατάσταση προκαλεί μεγάλη ανησυχία, καθώς οι ασθενείς που έχουν μολυνθεί με αυτά τα ανθεκτικά σε πολλές πλέον θεραπείες βακτήρια, έχουν πολύ περιορισμένες επιλογές αντιμετώπισης», επισήμανε ο διευθυντής του ECDC, Αντρεα Αμμον και πρόσθεσε ότι «η συντηρητική χρήση αντιβιοτικών και οι ολοκληρωμένες στρατηγικές πρόληψης και ελέγχου των λοιμώξεων που απευθύνονται σε όλους τους τομείς της υγειονομικής περίθαλψης είναι πλέον θεμελιώδους σημασίας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο σήμερα το ECDC ξεκινά, επίσης, την καθοδήγησή του σχετικά με τα Enterobacteria ceae ανθεκτικά στο αντιβιοτικά με την Καρβαπενέμη». 

Από την πλευρά της, η Σουζάνα Τζακαμπ, περιφερειακή διευθύντρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) για την Ευρώπη, τόνισε ότι «τα ανθεκτικά μικρόβια, δεν γνωρίζουν σύνορα. Η αποτελεσματική πρόληψη και έλεγχος των λοιμώξεων είναι ένα από τα πιο ισχυρά όπλα μας, για την αντιμετώπιση αυτής της παγκόσμιας απειλής για την υγεία. Αυτή τη χρονιά, η Παγκόσμια Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για τα Αντιβιοτικά καλεί τους υγειονομικούς υπαλλήλους να εμποδίσουν τη διάδοση της μικροβιακής αντοχής σε χώρους υγειονομικής περίθαλψης, με σωστή υγιεινή των χεριών». 

Τέλος, οι ειδικοί δεν κρύβουν την ανησυχία τους, καθώς εκτιμούν ότι η φαρέτρα με τα όπλα για την αντιμετώπιση των ανθεκτικών μικροβίων αδειάζει. Η αντίσταση στις Καρβαπενέμες, μια σημαντική ομάδα αντιβιοτικών τελευταίας γραμμής, εξακολουθεί να είναι παρούσα, ιδίως σε χώρες με ήδη υψηλά επίπεδα ανθεκτικών βακτηρίων σε πολλαπλά φάρμακα. Σε χώρες με λοιμώξεις που προκαλούνται από εντεροβακτήρια ανθεκτικά στις Καρβαπενέμες, οι γιατροί περιορίζονται συχνά στη θεραπεία συνδυασμού με παλαιότερα αντιβιοτικά, όπως η κολιστίνη. Όμως, η εμφάνιση αντοχής στην κολιστίνη, είναι μια σοβαρή προειδοποίηση ότι οι επιλογές γίνονται όλο και πιο περιορισμένες.

health.in.gr

Πολιτική Υγείας:  Περισσότερα Θέματα